Category Archives: Other


As I have become a happy father about a week ago, I don’t think I will be able to keep up my previous ratio of one book a week. I’ll continue to read & review what I’ve read here, so lets aim for 2 books a month – depending on page count, work, stuff, life.


First up: I want to express my gratitude to everyone who has read, liked, linked or commented. Thank you. My best wishes for the new year!

I’ve read 54 titles in 2016, and reviewed 52. Below are the ones I enjoyed most, in no particular order. Click on the covers for the review.

Bone SwansBone Swans – stories by C.S.E. Cooney (2015)
If I had to make a top 3 of things I read this year, this would be in it. 5 stories, 2 of which play on known fairytales. “Poetic, humorous, original, daring, gruesome, outrageous, unsettling and even amoral.” You can read them for free online, links at the end of the review! Start with the title novella.

Europe In AutumnEurope in Autumn – Dave Hutchinson (2014) 
Spy novel in a near future fractured Europe. A relevant, Cassandran pageturner. I’m looking forward to the sequels. If you’re not up for a new series: this one can be read independently, and Hutchinson in fact wrote this as a standalone title. Only afterwards did he decide to make it a series.

Ninefox GambitNinefox Gambit – Yoon Ha Lee (2016) 
Poetic far future space opera by a Korean trans man. Checks all the right boxes for the 2016 crowd. Difficult at first, and at the end you still won’t be 100% sure about what’s going on. And the good thing: this is excellent & fresh on its own terms, not merely because of identity considerations.

The Darkness That Comes BeforeThe Darkness That Comes Before – R. Scott Bakker (2003)
Pretty grim epic fantasy with a messianic storyline. First of the Prince Of Nothing trilogy. That trilogy is followed by The Aspect Emperor series, so if you like it, you’re set for some quality reading time. A bit overlooked it seems. Fans of Steven Erikson should take note.

Wolf HallWolf Hall – Hilary Mantel (2009)
Historical fiction that does complex court politics much, much better than most fantasy. 16th century England & the Tudors are the backdrop, and Thomas Cromwell a fascinating main character. This comes with the highest possible recommendation, and that’s for people that read only speculative fiction as well.

The Summer TreeThe Summer Tree – Guy Gavriel Kay (1984)
The debut of one of fantasy’s most respected, ‘literary’ authors. Kay helped edit The Silmarillion, and that shows in this first book of The Fionavar Tapestry. While the Tolkien influence is obvious, it’s a thing of its own for sure. It had me teared up at times, and the prose is delightful art.

The Paper MenagerieThe Paper Menagerie – Ken Liu (2016)
I thought The Grace Of Kings, Liu’s long form fantasy debut, was a giant, overpraised bore. None of that stale, clunky writing in this charming, diverse collection of short stories. Here, his prose is fluid. It has a few hard-hitting, brutal stories. You can read the bulk online for free: the links are in the review!

The Water KnifeThe Water Knife – Paolo Bacigalupi (2015)
High octane dystopian fiction. Featuring an action hero running around and killing people. Set on the water deprived American West Coast, somewhere sooner than later. Both entertaining and brutal, both escapist reading and political warning.

White NoiseWhite Noise – Don DeLillo (1985)
I should read more non-speculative fiction, as both of the non-speculative titles I read this year made this year-end list. White Noise is still relevant 30 years later. One of the prime examples of postmodern literature, but that’s such an unclear, overused flag it might not help. Full of sharp observations and insightful irony. If you like Kurt Vonnegut, try this too.

More Than HumanMore Than Human – Theodore Sturgeon (1953)
On the surface level a typical 1950ies book infused with the scientific hope for a paranormal breakthrough in telepathy and the likes. Nietzsche’s influence is fairly obvious, but well done. Beneath that, it’s a novel about Nature’s beauty and Man’s loneliness. Sturgeon’s prose is a treat, and his views are transcendentalist. It has a small but important racial component too, well before such became mainstream.

Green EarthGreen Earth – Kim Stanley Robinson (2015)
More people should read KSR. He’s without question the best and most pressing author working in speculative fiction today. This is his version of The Great American Novel. Originally published as the Science In The Capitol trilogy, Robinson decided to cut 300 pages and publish the resulting redux version as one big book. Highly political, and in a such a way it is relevant for all of humanity. Green Earth‘s main topic is climate change, and the place science should take in Washington’s decision making. Green Earth is also about raising small children, Buddhism, the outdoor life, Roosevelt and Emerson & Thoreau.

Gardens Of The MoonGardens Of The Moon – Steven Erikson (1999)
Erikson put the epic back in epic high fantasy with this debut, the first in a 10 book series. It features – among countless other things – an insane mage that’s a small wooden puppet & a sword that has a prison inside it. The Malazan Book Of The Fallen is universally regarded as having redefined the genre.

I have the feeling 2016 wasn’t an as good a year for SFF as 2015 was. Less titles appealed to me, and of what I’ve read, not a lot stood out. But, I still want to read Dark Matter, Europe in Winter, The Great Ordeal, Children Of Earth And Sky and Version Control. With that in mind, for the moment, my vote for best book released in 2016 goes to Ninefox Gambit.

When I wrote my 2015 favorites post, I still had to read The Dark ForestThe Grace of KingsThe House Of Shattered WingsThe Traitor Baru CormorantThe Water KnifeDark OrbitThe Fifth SeasonGreen Earth, Twelve Kings In Sharakhai. I have to say most of those didn’t convince, and my favorite 2015 book firmly remains Aurora, with Luna: New Moon and Seveneves close behind. None of the 2016 releases I’ve read so far come close to those 3. I’m hoping Version Control will be in the same league. The only 2015 title that’s still on my current TBR is Europe At Midnight.

The worst 2016 book I read must be The Medusa Chronicles by Alastair Reynolds & Steven Baxter. Such a shame Reynolds can’t seem to find his old form back. Producing books at his current tempo won’t help.

What’s in store for 2017? I’m thrilled for KSR’s new novel New York 2140, set for release in March, as well as a few sequels: McDonald’s Wolf Moon (February), Lee’s Raven Stratagem (June) and Hutchinson’s Europe At Dawn. October will see the start of a new trilogy set in Elizabeth Bear’s the Eternal Sky universe – The Stone In The Skull. And maybe Rothfuss might finish revising Doors Of Stone, who knows? He’d better hurry, as I fear I might have evolved too much as a reader to still enjoy Kvothe’s story…


2016’s three mammoth music albums

It seems my music ‘consumption’ has diminished even further in 2016. For over two decades, I used to buy one or two albums a week, but it looks like I’m becoming more and more saturated. Nonethess, the final months of 2016 saw the release of three brilliant albums, all on the same label, but sounding very different, and among the best the innovative new music stalwart Erstwhile Records has ever released.

The Room Extended

Keith Rowe – The Room Extended
4 cds from the originator of the prepared guitar (no, that’s not Fred Firth or Lee Ronaldo) and founding member of AMM. Rowe is in his 70ies, and this is maybe his most important record. Introspective, dark, brooding, sparse, harsh, fragile, beautiful. Expect no rhythm nor harmony nor melody – just layered sound. Music like abstract painting.

The Earth And The Sky

Michael Pisaro – The Earth And The Sky (played by Reinier van Houdt)
Among the best solo piano albums I own, and that’s counting classical music, jazz and avant garde. So yes, you might have never heard of American contemporary composer Michael Pisaro, but this 3-cd collection truly is on par with recordings of Bach, Beethoven, Satie, Rachmaninov, Feldman, Cecil Taylor, Schlippenbach, Thelonius Monk and John Cage. It’s slow, introspective, and the recordings’ depth and textures are amazing. Just beautiful.


Graham Lambkin – Community
A double cd that’s hard to categorize. There are fragments of songs, found sound, collage, poetry, soundscapes, weirdness, musique concrète. Captivating, dreamy, urgent. A singular, adventurous voice in contemporary music.

Other music

Deathspell Omega – The Synarchy Of Molten Bones   (Norma Evangelium Diaboli)
Xibalba Itzaes – Ah Tza!   (Nuclear War Now!)

field recordings / composed improvisation / alternative country
Toshiya Tsunoda – Somashikiba   (edition.t)
Christian Wolff & Michael Pisaro – Looking Around   (Erstwhile)
Lambchop – FLOTUS   (Merge)

older stuff discovered this year
Neptune Towers – Caravans To Empire Algol   (Moonfog)
Misfits – Earth A.D. / Wolfs Blood   (Plan 9)

2016 pop singles
Rihanna – Work (feat. Drake)
Frank Ocean – Pink + White
Tourist LeMC – Horizon (feat. Wally)

Live performances

Hands down, the most brilliant thing I saw in 2016 was Joanna Newsom and her band, Bozar, Brussels, on the 24th of February. Goosebumps for the full 2 hours. Easily among the best 10 shows I saw in my entire life.

I didn’t see a lot of live music this year, but I was impressed by pianists Alexander Von Schlippenbach & Aki Takase in De Singer, Rijkevorsel (6/9), and pianist Alexandre Tharaud playing Erik Satie in De Singel, Antwerp (30/1). Also Gabriel Rios did a great job in OLT Rivierenhof, Deurne (10/8).

I also enjoyed Cecilia Bengolea, François Chaignaud & Compagnie Vlovajob Pru dancing on dancehall & Gregorian polyphonic chants, in De Singel, Antwerp, on the 1st of October.

Art I’ll remember

James Turrell – burial chapel at the Dorotheenstädtischer Friedhof I, Berlin, Germany
Siena Cathedral, Siena, Italy
Sarah Lucas’ Bitch – Kunstmuseum Basel, Swiss


This week no review, but a commemorative text in Dutch, written for the magazine of a local youth club of which I used to be part of the board, somewhere around the turn of the century.


Luc Embrechts, Frans Mostmans en Jean-Marie Berckmans zijn ondertussen alle drie dood.
Continue reading


First and foremost, let me start with a big thank you to all who read, liked, shared or commented since I started this whole thing in October. My best wishes for 2016!

I’ve read 52 books this year, and reviewed 50. Below are the 10ish best. Click on the covers for the review.

Continue reading


my current TBR-pile


Een dak zonder muren

Stéphanie, de Burundese bezielster van het Werelddocentenproject alhier, wilde ons vanmorgen meenemen naar de kerk van Mutara, een deelgemeente van Kirundo. De mis daar is immers bekend om z’n kwaliteitskoor, en haast iedereen van de groep van Leerkrachten Zonder Grenzen wilde het cliché van de vrolijke, levendige en muzikale Afrikaanse eredienst best eens tegen het licht van de realiteit houden.

De kerk van Mutara ligt op een van de statige heuvels, haast bergen, wat ten noorden van Kirundo, en de rit met de 2 jeeps ernaartoe was – zoals een ander cliché het wil – een hobbelige en moeizame bedoening over een zandweg vol oneffenheden.

Vanuit de auto konden we al een blik werpen in de kerk, een statig, naar lokale normen vrij hoog stenen gebouw uit 1927. Die blik verried niet veel goeds: het interieur van de kerk was een puinhoop, en nadere inspectie leerde dat een groot deel van het dak was ingestort. Toch begon er om 10 uur een dienst in een ‘noodkerkje’ vlakbij:een dakconstructie in hout en riet, zonder muren, bedekt met bananenbladeren. Het geroemde koor was daarom afwezig. Achteraf bleek dat de Mutareense kerkgemeenschap zo al een hele tijd de mis viert, het dak had door een combinatie van ouderdom en zware regenval al een jaar geleden de geest gegeven. Het bleek ook dat de dag nadien toevallig eindelijk  de opruimwerkzaamheden in de kerk zelf zouden beginnen. Over het herstel van het dak werd niet eens gesproken.

Toen bleek dat we de dienst toch wilden bijwonen werden er voor ons van tussen het puin snel wat houten stoelen gehaald, de lokale Burundezen gingen gewoontegetrouw op de lage bankjes zitten. We gingen aarzelend het afdak binnen. De vloer bestond uit eenvoudige aangestampte aarde, maar hij was vochtig, haast plakkerig, zoals modder of klei – de afgelopen dagen heeft het immers hevig geregend, iets wat in deze regio in deze periode totaal abnormaal is, en wellicht eens te meer een bewijs van het veranderende klimaat. Op het altaar lag bizar genoeg een megafoon.

Na wat vertraging weerklonk plots een vrij luide pieptoon, gevolgd door wat gekraak, toen de voorganger die megafoon aanzette. Hij sprak in een kleine microfoon die gekoppeld was aan de witte, Westerse geluidshoornuit een of andere kunststof. Daardoor leek het vaak alsof we naar een mis aan het luisteren waren op een oud, versleten radiootje. Het feit dat dedienst in het Kirundi was verhoogde de bevreemding uiteraard extra – met de ogen dicht had het net zo goed een propagendauitzending uit de USSR kunnen zijn, of misschien beter, een aldaar uitgezonden illegale mis, aangezien de woorden ‘Jesu Christu’ en ‘amen’ soms wel te onderscheiden waren.

Die koude, mechanisch en monotone stem werd echter op tijd en stond aangevuld met de enigszins ingehouden warme, zachte samenzang van de kerkgangers. Toen dat voor de eerste keer – onverwacht – gebeurde, ervoer ik iets wat ik, bij gebrek aan betere woorden, toch haast een mystieke emotie zou willen noemen. Er was immers niet enkel die complexe geluidenpracht, maar ook een ongelofelijk visueel decor. Binnen was het door het lage dak en de voorbije regen donker, beklemmend en klammig. Maar terzelfdertijd was het een plek op een groene heuvelrug, met zicht op tal van andere groene heuvelruggen nabij en in de verre, wijdse verte. Een betere, mooiere beschildering voor de niet-bestaande muren was haast niet denkbaar. Een muurschildering vol kleurrijke figuranten ook, want de noodkerk werd omringd door tal van mensen die – oh cliché – later waren toegekomen en bleven toekomen. Mensen in gehavende maar toch veelal kleurrijke kledij, een mengeling van archetypische Afrikaanse stoffen en veel, heel veel, vale, verschenen of ondanks alle beproevingen vrij kleurvaste Westerse t-shirts, hemden en broeken. Duidelijk onze gedumpte overschotten, het soort kledij dat we al zo vaak hebben gezien in de 9 dagen dat we hier zijn.


De mensen van Mutare bleken immers vooral erg arme boeren te zijn. Het feit dat bij velen onder hen hun zondags pak – iets wat hier nog erg, erg sterk leeft – bestond uit t-shirts met gaten en scheuren en vlekken verried veel. Het prachtige kleed van Stéphanie en de blinkende, schone en gestreken Westerse hemden en broeken van onze chauffeurs vormden er een schril contrast mee, ook met de simpele, hier en daar gescheurde albe van de voorganger en zijn misdienaar. En omdat we bij het vertrek in het hotel nog steeds dachten dat we, zoals de dag daarvoor afgesproken, naar een kerk zouden gaan voor de eerder gegoede Kirundezen stonden ook wij er allemaal in het netste plunje dat in onze reiskoffer stak.

Mijn ervaring is dat mystieke gevoelens veelal complex zijn. Er was alles wat ik hierboven beschreef; en ook de zachte wind die door de niet-bestaande muren woei; het gerammel van een metalen golfplaat die los hing op het dak van een bijgebouw van de gehavende kerk; de occassionele vlinder die voorbij fladderde, zich niet bewust van het gros van z’n omgeving; het gemekker van een kudde schrale, magere geiten vlakbij; getsjirp van insecten; en er was de aandoenlijkheid van de plastieken wimpels waarmee de noodkerk versierd was.

Natuurlijk was dat wat ik ervoer tijdens die eerste, ingetogen samenzang ook een gevolg van alles wat er tot op dat moment, gedurende de afgelopen 9 dagen al was gebeurd. Die 9 dagen begonnen met een afscheid, en tegelijkertijd een ontmoeting, in een hoogtechnologische luchthaven nabij Brussel, en eindigden toen, op het moment van die eerste samenzang, in een primitief boerenkerkje vol ongeletterde zwarte mensen die voor het grootste deel ook allemaal ziek waren. Immers, de lange stukken waarbij de voorganger aan het woord was, prekend in het Kirundi door die Westerse, krakende, aftandse megafoon, die lange stukken werden aangevuld door zacht, onderdrukt gekuch en gehoest, haast ontelbaar vele keren.

Het is hier zomer, om en bij de 30 graden, en de armen zijn hier ziek. Ik kan absoluut niet klagen over het eten dat we in ons hotel krijgen voorgeschoteld, het is echt lekker, maar de eerlijkheid gebiedt me te zeggen dat het qua ingrediënten echt eentonig is. Er is niet altijd voldoende fruit. En het is bij ons niet eens een kwestie van geldgebrek, maar van het aanbod op de lokale markt. Er zijn dagen dat hier in Kirundo geen benzine te krijgen is. En zelfs ons hotel – op een na het beste van de hele provincie – kan geen permante toevoer van elektriciteit garanderen. Vaak is er geen warm water, en af en toe komt er zelfs helemaal geen water uit onze kranen. En als er water uitkomt, is het niet eens veilig om er je tanden mee te poetsen, laat staan te drinken – dat vertelden onze artsen ons thuis wanneer we om een stuk of 4 inentingen gingen, en dat staat te lezen op de website van buitenlandse zaken. Als we beseffen dat we vergeten zijn onze dagelijkse pil tegen malaria te nemen, zijn we even ongerust, maar we beseffen dat we er genoeg bij hebben om een eventuele opstoot te onderdrukken, en we hebben uiteraard nog onze Deet en ons muskietennet.

Die pillen kosten trouwens 4 euro per stuk en zijn te krijgen in elke apotheek op elke Europese straathoek. Een mooi, net hemd kost hier ongeveer 10 euro, en een van onze leerkracht-leerlingen vertelde dat hij met al het geld dat hij een heel jaar lang had kunnen sparen één hemd had kunnen kopen. De intelligente lezer heeft de rekenkundige conclusie al lang getrokken.

Vorige week donderdag vroeg Tharcisse, een lokale leerkracht Engels wiens Engels slechter is dan de leerlingen op mijn school in het 2e middelbaar, of hij een half uurtje vroeger door mocht omdat zijn dochtertje van 4 in het ziekenhuis lag met malaria. Een gemiddelde Rode Kruispost op een Belgisch festival is beter uitgerust dan het ziekenhuis waar z`n dochtertje lag. Als ik gezegd had dat ik vond dat hij toch nog had moeten blijven dat laatste uur, had Tharcisse dat gedwee gedaan.

De kerkdienst duurde en duurde, en omdat ik niks begreep van hetgene gezegd werd, maakte de mystiek stilaan plaats voor onrust. Op het eind vroeg de voorganger aan Stéphanie om uit te leggen wie we waren – haast niemand van de aanwezigen kon Frans of Engels, dus konden we zelf niks zeggen – en daardoor werden we na afloop wat minder meewarig bekeken. Ik vroeg achteraf aan Stéphanie waarom er geen communie was geweest, en het bleek dat de er geen hosties waren en dat de voorganger geen priester maar een cathechist was, omdat het tabernakel uit de halfingestorte kerk om welke reden dan ook verdwenen was. De mis bleek geen eucharistie te zijn: geen muren, geen brood, geen wijn, geen koor, geen priester. En toch was het de meest indringende dienst die ik ooit heb meegemaakt, ook al heb ik er niks van begrepen.

Josiane vroeg Stéphanie vlak voor we begonnen aan het middagmaal waarom er zo weinig vreugde uit de dienst sprak. Haar ervaring in Afrika was tot hiertoe geweest dat, zelfs bij mensen in slechte levensomstandigheden, er altijd veel vreugd uit het vieren sprak, met uitbundig gezang en gedans. Deze keer was dat dus niet het geval geweest – op een wat zonderlinge oude grijze man na had niemand gedanst of bewogen. Stéphanie’s antwoord, aan de deur van de eetzaal van het hotel, in de volle tropenzon, maakt het verhaal alleen maar complexer: de ongeletterde boeren hadden zich door een soort schroom en verlegenheid, veroorzaakt door onze aanwezigheid, ingehouden.

Ik ben iemand met over het algemeen een vrij uitgesproken mening over een heleboel dingen, maar na 9 dagen Burundi weet ik nog altijd niet goed wat te denken. Het is misschien mede daarom dat ik tijdens het schrijven van dit stuk tekst, voor het eerst in 9 dagen, twee keer flink heb moeten huilen. Morgen begint een nieuwe week lesgeven. Of onze lessen echt een significant verschil zullen maken weet ik niet, maar als er een ding is waar ik in geloof, dan is het bovenal het belang van goed onderwijs: hier, thuis, overal. Het al is immers te complex voor onze geest, laat staan voor kinderogen.

Eén zwaluw maakt de lente niet.

Op de website van De Standaard van vandaag las ik dit, een parafrase van een deeltje uit een interview dat Bart De Wever (N-VA) met het Franse tijdschrift Politique Internationale hield:

“Volgens De Wever is Sarkozy, die net als hijzelf ook uit een bescheiden familie komt, zo hoog opgeklommen dankzij zijn overtuiging, intelligentie en inzet. Dat bewijst dat je afkomst er niet toe doet.”

Continue reading